Brak produktów w koszyku.
Czym są schematy w psychoterapii i jak sobie z nimi radzić ?
Czym są schematy w psychoterapii
Dysfunkcjonalne schematy według Jeffreya Younga, twórcy terapii schematów to wzorce myślenia i odczuwania, które powtarzają się w różnych sytuacjach i mają głębokie korzenie w emocjonalnym doświadczeniu osoby. Wpływają one na nasze relacje, decyzje życiowe i sposób postrzegania świata.
Jakie dysfunkcjonalne schematy wyróżniamy
Poniżej przedstawiamy podział schematów według źródła „Kontekstualna terapia schematów” autorstwa E. Roedigera, B.A. Stevensa oraz R. Brockmana. Poznanie ich może pomóc w lepszym zrozumieniu siebie i swoich reakcji.
Obszar 1: Przerwane więzi i odrzucenie
Osoby z tymi schematami mają trudności z budowaniem trwałych, bezpiecznych relacji. Cechują się poczuciem osamotnienia i nieufności.
- Opuszczenie/Niestabilność Więzi – obawa przed utratą bliskich, postrzeganie relacji jako nietrwałych.
- Nieufność/Skrzywdzenie – oczekiwanie oszustwa lub manipulacji ze strony innych.
- Deprywacja emocjonalna – przekonanie, że nikt nie zaspokoi naszych podstawowych potrzeb emocjonalnych.
- Wadliwość/Wstyd – poczucie ułomności, wstyd przed odrzuceniem po poznaniu przez innych.
- Izolacja społeczna/Wyobcowanie – poczucie inności i braku przynależności.
Obszar 2: Osłabiona autonomia i brak dokonań
Ten obszar dotyczy problemów z niezależnością oraz poczuciem sprawczości.
- Zależność/Niekompetencja – brak wiary we własne zdolności.
- Podatność na zranienie – ciągłe obawy o zdrowie lub katastrofy.
- Uwikłanie emocjonalne – nadmierne przywiązanie do innych, brak własnej tożsamości.
- Porażka – przekonanie o byciu gorszym od innych w kwestiach osiągnięć (np. zawodowych).
Obszar 3: Uszkodzone granice
Osoby z tymi schematami mają trudności w wyznaczaniu granic i realistycznym planowaniu.
- Roszczeniowość/Wielkościowość – poczucie wyższości, brak szacunku dla reguł społecznych.
- Niedostateczna samokontrola i samodyscyplina – brak wytrwałości w dążeniu do celów.
Obszar 4: Nakierowanie na innych
Dotyczy priorytetyzowania potrzeb innych kosztem własnych.
- Podporządkowanie się – unikanie konfliktów przez rezygnację z własnych potrzeb.
- Samopoświęcenie – nadmierna troska o innych kosztem siebie.
- Poszukiwanie akceptacji i uznania – chęć zdobycia aprobaty za wszelką cenę.
Obszar 5: Nadmierna czujność i zahamowanie
Osoby z tymi schematami tłumią emocje, dążą do perfekcji i koncentrują się na zagrożeniach.
- Negatywizm/Pesymizm – ignorowanie pozytywnych aspektów życia.
- Zahamowanie emocjonalne – unikanie spontanicznej ekspresji uczuć.
- Nadmierne wymagania – perfekcjonizm i nadmierna krytyczność.
- Bezwzględna surowość – brak wyrozumiałości wobec błędów.
Jak schematy wpływają na życie codzienne ?
Osoba, np. ze schematem nadmiernych wymagań może odczuwać stałą presję, by osiągać perfekcję we wszystkim, co robi, niezależnie od kosztów emocjonalnych i fizycznych.
Przykład w praktyce:
Anna jest młodą matką i pracuje na pełen etat w wymagającym zawodzie. Czuje, że musi być „idealna” w każdej roli jako matka, pracownik i partnerka. W domu obsesyjnie dba o porządek, bo uważa, że bałagan oznacza brak kontroli i porażkę. W pracy podejmuje się dodatkowych zadań, nawet kosztem snu, bo boi się, że jej przełożeni zauważą „niedociągnięcia”.
Konsekwencje:
- Przemęczenie fizyczne i psychiczne.
- Zmniejszona satysfakcja z życia Anna nigdy nie czuje się wystarczająco dobra.
- Trudności w relacjach presja, jaką sama na siebie nakłada, sprawia, że jest rozdrażniona wobec bliskich i często wybucha frustracją.
- Brak czasu na odpoczynek i relaks, co prowadzi do wypalenia.
Cele terapii schematów
W trakcie terapii schematów będziesz współpracować z terapeutą, aby:
- zidentyfikować i rozpoznać schematy, które ujawniają się w konkretnych sytuacjach,
- przeanalizować i zmodyfikować style radzenia sobie, które uniemożliwiają zaspokojenie twoich potrzeb emocjonalnych,
- zmienić schematy myślenia i wzorce zachowań, które wynikają z tych schematów,
- nauczyć się zdrowych i adaptacyjnych sposobów zaspokajania swoich podstawowych potrzeb emocjonalnych,
- rozwijać zdolność do radzenia sobie z frustracją i stresem w sytuacjach, gdy pewnych potrzeb nie da się zaspokoić.
Finalnym celem terapii jest wzmocnienie trybu zdrowego dorosłego, który umożliwi skuteczne regulowanie i leczenie innych trybów powiązanych ze schematami.
Dzięki pracy nad schematami można osiągnąć lepszą jakość życia, poprawić relacje zawodowe i osobiste oraz zyskać większą samoświadomość.
Anna Byczko-Sałapska - psycholog i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna w trakcie certyfikacji. Założycielka Wirtualnej Kozetki. Od wielu lat wspiera pacjentów z Polski i z zagranicy, prowadząc terapię online w sposób profesjonalny, empatyczny i oparty na najnowszej wiedzy naukowej. W pracy klinicznej korzysta z różnych podejść terapeutycznych, od CBT i ACT po Terapię Schematów., aby skutecznie pomagać w obszarze zaburzeń lękowych, depresyjnych, kryzysów życiowych i trudności w relacjach. Jest członkinią Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej.
